De vroegst bekende geschreven teksten, gestempeld in kleitabletten of gekrast in steen of hout, kwamen uit Mesopotamië, het Tweestromenland, aan de oevers van de Eufraat (Babylonië) en de Tigris (Assyrië). Het waren aanvankelijk geen verhalende of literaire teksten, maar codexen (wetsgeschriften) of weergaven van astronomische waarnemingen die als voortekenen werden beschouwd waaruit voorspellingen konden worden verbonden.
Het was echter niet lang wachten op verhalende geschriften: de ongetwijfeld rondzingende vertellingen over Goden en wonderbaarlijke wezens en verschijningen, werden al vroeg vastgelegd: ook in spijkerschrift, ook op kleitabletten. Mocht u nog nooit van de Hammurabi-codex of het Venustablet van Ammisaduqa hebben gehoord dan is u dat meteen vergeven; maar de naam van het eerste verhalende geschrift is u vast bekend: het Gilgamesj-epos*.
In de vierdelige cursus De strijd om het boek beginnen we met die oudste geschriften, waarbij we vooral aandacht zullen besteden aan het Gilgamesj-epos en andere scheppingsverhalen. De wonderlijke macht en kracht van het woord zal in de hele reeks een rol spelen: woorden zijn – onder meer – troostrijk, feestelijk, verleidelijk, dreigend, bedrieglijk en onthullend. En hoe dat woord zijn glorieuze en vernietigende werk heeft gedaan zullen we zien in de lotgevallen van de bibliotheek van Alexandrië, de inquisitie en de missie, propagandistisch gebruik door machthebbers, revolutionair gebruik door opstandelingen, de boekverbrandingen door de nazi’s en de pogingen van Google om alle geschreven teksten te digitaliseren, – en zich toe te eigenen. In de laatste lezing wordt aandacht besteed aan de hedendaagse geopolitieke ontwikkelingen met boekverbanningen, definitiestrijd en de voortdurende marginalisering van orale tradities.
* Overigens zijn er op ten minste twee andere plekken ook geschriften ontstaan: in het Chinese rijk en Meso-Amerika (de Maya’s)
Download hier de folder van deze cursus
Data cursus januari – februari 2026
ODASINGEL 90 Sittard
Gemeenschapsaccommodatie Odasingel 90 Sittard (ruimte waar Podium Babel haar activiteiten organiseert, Lokaal B + C):
Vier dinsdagmiddagen van 14.00 – 16.00 uur: 13, 20 en 27 januari, 3 februari 2026
Vier woensdagochtenden van 10.00-12.00 uur: 14, 21 en 28 januari, 4 februari 2026
PESTHUYS PODIUM Maastricht
Vier dinsdagochtenden van 10.00 tot 12.00 uur: 13, 20 en 27 januari, 3 februari 2026
’t PARADIES Roermond
Vier woensdagmiddagen van 14.00 tot 16.00 uur: 14, 21 en 28 januari, 4 februari 2026
Praktische informatie
Voor deelname aan de cursus betaalt u € 50,-. Studenten en minima betalen €35,-. Mocht u dat cursusgeld niet kunnen opbrengen, dan kan er altijd in onderling overleg een lager bedrag worden afgesproken. U kunt het cursusgeld overmaken – bij voorkeur ná 1 januari 2026 – naar rekeningnummer NL45 TRIO 0321 0290 70 t.n.v. B.J. de Graaf in Sittard.
Wilt u bij de overschrijving al naargelang ‘Boek/Sittard’ (Odasingel 90, ‘Boek/PHP’ (Pesthuys Podium) of ‘Boek/Paradies’ (’t Paradies) vermelden? Dat maakt de verwerking van de inschrijvingen een stuk eenvoudiger.
De cursus De strijd om het boek wordt samengesteld en gegeven door cultuur- en ideeënhistoricus Bart Jan de Graaf. De cursus bestaat uit vier delen van ongeveer twee uur, inclusief een koffiepauze. Na afloop van de lezingen stel ik mijn PowerPointpresentaties, in pdf-formaat, ter beschikking.
U kunt zich voor de cursus inschrijven door een e-mail te sturen naar info@bartjandegraaf.nl
